Mən məktəbə getmək istəmirəm!

Yəqin ki, razılaşarsınız, illərdir ki, məktəblilərin əksəriyyəti məktəbə getmək istəmir, valideynlər isə onları məcburi də olsa məktəbə yola salırlar. Məsələyə valideyn mövqeyindən baxdıqda, bəli, övladlarımız təhsil almalı, savadlı olmalıdır. Lakin gəlin bir də övladlarımızın mövqeyindən baxaq. Uşaqlarımız bağçaya həvəslə gedər, amma, məktəbə getmək zamanı gələndə istəməzlər. Hətta, vəziyyət o qədər acınacaqlı olar ki, bəzən məktəbə nifrət belə edərlər. “Uşaqdır da, uşaqların hamısı elə olur”, deyə bir fikirlə valideynlər uşaqların bu “üsyanını” gözardı edərlər. Bax, elə məsələ də burdan başlayır. Valideynlər azyaşlı övladlarını bir fərd olaraq görməzlər, onların düşüncələrinə, fikirlərinə hörmət bəsləməz, diqqət etməz, axı onlar “uşaqdır”! Bəli, uşaqlar da insandır, onların da öz fikirləri, öz duyğuları və öz azadlıqları var. Uşaqlar dünyanın ən saf varlıqlarıdır və onların niyyətləri hər zaman təmizdir. Onlar oynamaq, əylənmək, gülmək, rəqs etmək istəyir. Onlar sərbəst olmaq, dünyanı kəşf etmək, bəzi şeyləri qırmaq, cırmaq, dağıtmaq istərlər. Uşaqlıqdan sərbəst oyun oynayıb, rahat əylənən bir uşağı necə sərt intizam qaydaları ilə məhdudlaşdırmaq istəyirsiniz ki? Enerji dolu uşaqları “söndürmək” üçün necə inadla çalışarsınız ki? Məktəblərdə SOVET-dən qalma müəllim şagird metodu ilə nə öyrədə, nə tərbiyə edə bilərsiniz ki? Müəllimlər şagirdləri ilə dost kimi olmalıdır, onların dərdlərini dinləməlidir, təsəlli etməyi bacarmalıdır, uğura səsləməlidir. Ən əsası, uşaqlara ÖYRƏNMƏYİ ÖYRƏTMƏLİDİR. “Düz otur!”, “Danışma!”, “Əlini masada birləşdir!” deməklə robotmu, yoxsa şəxsiyyətmi hazırlayırsınız?! Bir neçə aydır pandemiya səbəbindən enerji dolu həyatımızı məhdudlaşdırıb dörd divara sığdıranda hər kəs etiraz etdi, cərimələrə, tənbehlərə rəğmən küçələrdən, sərbəst yaşamından çoxları vaz keçmədi və üstəlik, bunları edənlər yetkin insanlardı, doğru düşüncəyə malik şəxslərdi, müəyyən peşə sahibləri və s. idi. Bu yaşda məhdudiyyətlərə biz belə dözmürük, karantindən bezirik, əsəbləşirik, sıxılırıqsa, mövcud təhsil sistemi, mövcud müəllim-şagird münasibətləri, mövcud uşaq psixologiyasından uzaq valideynlər olan məktəbdən şagirdlər necə bezməsin? İbtidai siniflərdə şagirdlərə elm yox, həyatı öyrətmək gərəkdir. Şəxsiyyətlərini formalaşdırmağı, insanlarla münasibəti, etikanı, mədəniyyəti və doğma dili öyrətməlidirlər. Uşaqlarla musiqi dərslərində qəliz notalar yox, bəstəkarların həyatı yox, gözəl nəğmələr oxunmalı, rəqs edilməlidir. Dərslərə əyləncələr qatmaq gərəkdir, uşaqlar məktəbdə məhbusluğu yox, yaradıcılığı öyrənməlidir. Şagird müəllimini sevməlidir, ondan qorxmalı deyil. Yadımdadır, mən ibtidai sinifdə oxuyanda paralel sinifin müəllimi vardı, şagirləri çubuqla döyürdü, əllərinə vururdu və bunu görən mən mənə dərs deməsə belə o müəllimdən qorxurdum. O müəllim körpə beyninə sevgini, insanlığı yox, şiddəti, vəhşiliyi yazırdı davranışları ilə. Gəlin qəbul edək, edək ki, insan sevildiyi, hörmət duyğu, sərbəst olduğu yerdən bezməz. İstər uşaq, istər yaşlı, hamımız insanıq. Körpələrin də öz şəxsiyyətləri var, onlara hörmətlə yanaşaq, illərdir ki, “böyük sözü” dinləmişik, gəlin daha körpələrin sözünü dinləyək, onların səsinə səs verək. Böyüklərin niyyətləri kirlənənmiş ola bilər, amma, körpələr saf və məsumdurlar. Onlardan pislik gəlməz. Övladlarımıza savad verək adı ilə, onları məhv etməyək. Onlara ÖYRƏNMƏYİ öyrədək, SEVMƏYİ öyrədək, YARDIM ETMƏYİ, ƏL TUTMAĞI öyrədək. Onlara göz ağartmayaq, əksinə, onların gözülə baxaq həyata. “Sən uşaqsan, sakit dur!” deməyək, onların səsinə səs verək. “Ağlama!” deyə bağırmayaq, ağlamamaları üçün çalışaq. Yaxın günlərdə yeni təhsil ili başlayır, gəlin onların “məktəb” fobiyasını yox etməyə çalışaq. Gəlin, heç olmasa bir dəfə, bircə dəfə cəhd edək!

MƏNFƏƏT

Həyatımdan illər çox sürətlə keçdi, hiss etmədim. Güzgü də əks etdirmirdi ötən illərimi. Yalnız keçmiş günlərdən qalan rəsmlərə baxdığımda anlayırdım geridə böyük bir zamanın olduğunu. Hər ötən il bir iz qoyub getdi məndə. Ağarmış saçlarım, qırışmış dərim, titrəyən əllərim, taqətsiz dizlərim, dişsiz qalan boş ağzım, bükülmüş qamətim, zəif görən gözlərim… Zaman məndən gör nələri oğurlayıb apardı. Bəlkə də mən pay verdim zamana, qarşılığında nələrisə almaq üçün. Xatırlaya bilmirəm, ahh, yaddaşım da zəifləyib, amma, bildiyim bir şey var ki, bu qədər vaxt ərzində nələr etmişsə insan hər zaman bir şeylər istəmiş qarşılığında, məqsəd güdmüş hər zaman. Böynuma alıram ki, elə mən də. Yemək yedik, yaşamaqçün, işlədik, çalışdıq rahat həyatçün, geyindik soyuqdan qorunmaq, gözəl görünməkçün, gözəl görsəndik bəyənilməkçün, qarşımızdakılara xoş təsurat bağışlamaqçün, xoş təsurat bağışladıq birilərini qazanmaqçün, qazandıq birgə yaşamaqçün, yaşadıq xoşbəxt olmaqçün və beləcə baxdıq ki, ömür sona çatdı. Bəlkə də deyəcəksiniz ki, mənfəət güdmədən də çox şeylər etmisiniz. Ac insanlara doyurmuşam, kasıblara əl tutmuşam, çox insana yaxşılıqlar etmişəm. Amma niyə? Nəyə görə? Allah sizdən razı olsun deyə! Cənnətə düşəsiniz deyə! Bəli! İnsan belə varlıqdır. Allah insanlara cənnəti vəd etdi deyə insanlar həyatları boyu ona ibadət edər. Ax keçən illərim…
Mən insan həyatını bir sözlə ifadə edə bilərəm: “Mənfəət”.

Yağış

Bir yay günü, səhər hardasa 7 və ya 8 olardı. Yuxudan küləyin vahiməli səsinə oyanışdım. Elə təzəcə yerimdən qalxıb pəncərədən boylanırdım ki, birdən üşütmə düşdü canıma. Buludlar bir-birləri ilə toqquşaraq “bummmm”, belə bir səslər çıxarırdı. Yağış damlaları isə sanki bir-birləri ilə yarışırdılar-hansı yerə daha tez çatacaq deyə. İlk cümləyə birdə baxdınız bəlkə də, hətta bəziləriniz düşündünüz ki, səhv yazıb ola bilsin. Amma yox, yay səhəri idi. Lakin yaydan bir əsər əlamət yox idi. Əynimə qalın bir şey tapmaqçün öz səliqəsiz dolabımın qapısını açdım. Hər zamanki kimi paltarların üstümə gəlməsini ehtiyyata alıb əlimi dolabın önünə tutdum. Amma bu dəfə heçnə düşmədi. Bir anlıq çaşdım, səhər yuxulu bir beyinlə hətta paltarlarımın oğurlandığını da düşündüm. Amma belə deyildi, qapını açdığımda hər şey səliqəli bir şəkildə düzülmüşdü. Bu yay səhəri hər şey əksinə dönürdü. Çaşqın halda əynimi geyinib evdən çıxdım. Ağaclara nəzər gəzdirdim. Yarpaqlardan süzülən damlalar diqqətimi çəkdi. Küləyin yaratdığı toz-tozanağı yarpağın üstünü tutmuşdusa, yağan yağış yarpağın üzərini təmizləyirdi. Kaşki belə bir yağış olaydı, ətrafımızın yaratdığı “toz-yozanaqdan” bizləri təmizə çıxaraydı. Yalanlar altında qalmış həqiqətləri üzə çıxaraydı. Eh, nə isə, yenə bu “kaşki” lər. Fikrimi yarpaqlardan alıb yenə ətrafa nəzər saldım, adətim üzrə deyinməyə başladım: – “Ehh bu nə yaydı? Belə yağış olmaz axı, bezdim!” Elə deyinə-deyinə gəzəndə ayağım daşa ilişərək yıxıldım yerə. İslanmış torpağa bulaşdı deyə əlimi göylərə açdım ki, yağış əllərimdəki palçıqları yusun. Nə qəribədir, bir neçə saniyə öncə yağışdan gileylənirdim, indi isə əllərimi təmizə çıxarsın deyə yağışa əl açıram. O zaman anladım ki, demək hər bir şey kiməsə və nəyəsə lazımdı. Mənə, sənə, sizə lazım olmaya bilər, amma kiməsə mütləq lazımdır. Bəlkədə yağış istidən ürəyi sıxılan qoca insanlara bir sərinlik gətirəcək, bəlkə də yeni nəfəs verəcək. Bu düşüncələr beynimdə dolanmağa başladı. Oyandığım heç 20 dəqiqə deyildi ki, artıq gün məni yormuşdu. Onunçün də yenidən yerimə uzanıb yağışın səsini dinləyərək yuxuya getdim. Dolabımın səliqəsininin səbəbini isə heç araşdırmadım da. O gün qəribə bir yay səhəri, mənim növbəti yazım üçün bir mövzu oldu.

Qucaqla! Sev! Oxşa! Öp! Dost ol! Dinlə! İnan!

Biz sevgiyə həsrət qalmış bir cəmiyyətdə böyümüşük. Və hələdə həsrətində olduğumuz o sevgini, qayğını, nəvazişi gözləyirik. Uşaq vaxtı danlanmaq, valideynlərdən çəkinmək tərbiyəmizin əsasını təşkil edib. Doqquz ay bəsləndiyimiz ana bətnindən ayrılıb dünyaya gəlişimizdə ağlamağımız, ətraf mühitdən qorxmağımız təbiidir. O anlar bizim sevgiyə, anamızın bizə sarılmağına ən çox ehtiyac duyduğumuz anlar olsa da, “qucağına alma, sonra vərdiş edəcək” kimi tərbiyə metodu ilə biz sevgiyə, qayğıya həsrət qaldıq. Əslində biz qorxurduq, öz ürəyimizlə eyni ritmlə döyünən bir ürəyin səsini eşidə bilmirdik deyə ağlayırdıq. Necə içdən ağlayırdıq, ürəyimiz necə həyacanlanırdı, ah bir bilsəydilər… Zaman-zaman bu sevgisizliyə alışaraq böyüdük, yenə soyuqqanlılıq, “ayıbdır” milli yanaşması ilə bizi əzizləyib, başımıza sığal çəkmədilər. Hətta başqaları ilə bizdən danışarkən “siz də məni bağışlayın” girişilə sözə başladılar. Özümüzü ayıb bir məxluq kimi hiss edə-edə biraz da böyüdük. Valideynlərimizdən o sevgini, qayğını qazanmaq üçün çalışdıq, vuruşduq, dərslərimizi yaxşı çalışdıq, amma, yenə də qazana bilmədik ki, bilmədik, Başqaları bizi tərif etdi, gözlərimizi valideynlərimizə dikdik ki onlar da söyləsin…….
Gözlədik, gözlədik, sonunda biz sevgi göstərməyə başladıq, amma bunu necə edəcəyimizi bilmirdik, boynunamı sarılaq, yanağındanmı öpək?! Biz sarıldıq, biz öpdük, amma, soyuqqanlı bir valideyn sevgisini aldıq. Sən demə bütün bunlar bizim tərbiyəmiz üçünmüş… İndi bu cəmiyyətdən başqa nə gözləyək ki, hər kəs bir-birinə acıqlı, hər kəs qaşqabaqlı. Mənsə bu mentalitetdən ayrılmaq istəyirəm, sizə də məsləhət görürəm.
Qucaqla! Sev! Oxşa! Öp! Dost ol! Dinlə! İnan!